غربالگری برای یافتن بیماری پیش از بروز علائم انجام میشود. این برنامه برای همه یکسان نیست؛ سن، سابقه شخصی و خانوادگی، نتایج قبلی، داروها و ترجیحات فردی مشخص میکنند کدام آزمایش واقعاً مفید است.
سرطان دهانه رحم: آزمایش HPV
در مناطقی که آزمایش HPV ارائه میشود، برای زنان و افرادی که دهانه رحم دارند، از ۲۵ تا ۶۵ سالگی و در صورت نداشتن علامت و خطر متوسط، آزمایش هر ۵ سال توصیه میشود.
برای افراد دارای ضعف سیستم ایمنی، فاصله معمول ۳ سال است. در گذار از پاپتست طبیعی، نخستین آزمایش HPV معمولاً ۳ سال بعد انجام میشود.
نتیجه مثبت HPV به معنی سرطان نیست؛ یعنی بررسی یا پیگیری بیشتری لازم است. خونریزی غیرعادی واژینال، بهویژه پس از رابطه جنسی، نیازمند ارزیابی تشخیصی است و نباید تا غربالگری بعدی صبر کرد.
سرطان روده بزرگ: آزمایش مدفوع FIT
برای فرد ۵۰ تا ۷۴ ساله با خطر متوسط، بدون علامت و بدون سابقه مهم، آزمایش ایمونوشیمیایی مدفوع برای خون مخفی هر ۲ سال توصیه میشود.
نمونه در خانه گرفته میشود. نتیجه مثبت سرطان را ثابت نمیکند، اما معمولاً باید کولونوسکوپی انجام شود.
خونریزی، مدفوع سیاه، تغییر مداوم عادت دفع، کمخونی، کاهش وزن یا سابقه شخصی یا خانوادگی مهم ممکن است مسیر سریعتر و متفاوتی لازم داشته باشد.
سرطان پستان: ماموگرافی
برنامه غربالگری سرطان پستان کبک از زنان بیمهشده ۵۰ تا ۷۴ ساله دعوت میکند هر ۲ سال ماموگرافی انجام دهند.
پیش از ۵۰ سالگی، پس از ۷۴ سالگی یا در خطر بالا ــ مانند جهش ژنتیکی، پرتودرمانی قبلی قفسه سینه یا سابقه خانوادگی قوی ــ تصمیم و فاصله آزمایش فردی است.
توده جدید، ترشح خونی نوک پستان، فرورفتگی جدید نوک پستان یا تغییر پوستی باید بدون انتظار برای ماموگرافی بعدی بررسی شود.
اختلال چربی خون: کلسترول و خطر قلبیعروقی
آزمایش چربی خون اغلب حدود ۴۰ سالگی یا زودتر در صورت سیگار، فشار خون بالا، دیابت، بیماری کلیه، چاقی یا سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس پیشنهاد میشود.
نتیجه شامل کلسترول کل، LDL، HDL و تریگلیسرید است، اما تصمیم درمان بیشتر بر خطر کلی قلبیعروقی استوار است، نه یک عدد جداگانه.
در فرد کمخطر و بدون درمان، آزمایش سالانه معمولاً لازم نیست؛ اگر عامل خطر جدیدی ایجاد نشود، فاصله ۵ تا ۱۰ سال ممکن است مناسب باشد. در صورت درمان یا بیماری قلبی، پیگیری متفاوت است.
دیابت نوع ۲
دیابت کانادا اندازهگیری قند ناشتا و یا هموگلوبین A1C را از ۴۰ سالگی هر ۳ سال، یا زودتر در افراد پرخطر، توصیه میکند.
سابقه خانوادگی، پیشدیابت یا دیابت بارداری، اضافهوزن، فشار خون بالا، وقفه تنفسی در خواب و برخی پیشینههای قومی خطر را بیشتر میکنند.
در خطر بسیار بالا، آزمایش هر ۶ تا ۱۲ ماه ممکن است لازم باشد. در فرد بدون علامت، نتیجه غیرطبیعی معمولاً باید با آزمایش دوم تأیید شود.
سرطان پروستات: آزمایش PSA
در کبک برنامه همگانی سازمانیافته برای غربالگری پروستات وجود ندارد. آزمایش PSA تصمیمی مشترک است و باید فایده تشخیص زودتر در برابر خطر نتیجه مثبت کاذب، نمونهبرداری، تشخیص بیش از حد و درمان غیرضروری سنجیده شود.
برای مردانی که غربالگری را انتخاب میکنند و امید زندگی بیش از ۱۰ سال دارند، توصیههای کانادایی معمولاً شروع در ۵۰ سالگی، یا ۴۵ سالگی در خطر بالاتر مانند سابقه خانوادگی یا تبار سیاهپوست، را پیشنهاد میکنند.
بین ۵۰ تا ۷۰ سالگی، فاصله آزمایش به PSA قبلی و خطر کلی بستگی دارد. PSA بالا معمولاً باید تکرار و در زمینه بالینی تفسیر شود و سپس درباره نمونهبرداری تصمیمگیری شود.
غربالگری معمولاً حدود ۷۰ سالگی یا در صورت امید زندگی کمتر از ۱۰ سال زودتر متوقف میشود؛ با این حال تصمیم فردی است.
پوکی استخوان: خطر شکستگی و تراکم استخوان
سنجش تراکم استخوان DXA برای زنان یائسه و مردان از ۷۰ سالگی حتی بدون عامل خطر؛ از ۶۵ سالگی با دستکم یک عامل خطر؛ و از ۵۰ تا ۶۴ سالگی پس از شکستگی مرتبط با پوکی استخوان یا با دستکم دو عامل خطر پیشنهاد میشود.
عوامل مهم شامل شکستگی با ضربه کم پس از ۴۰ سالگی، شکستگی لگن در والدین، مصرف طولانی کورتون، سیگار، وزن پایین، افتادنهای مکرر و برخی بیماریهای زمینهای است.
نتیجه DXA همراه با ابزاری مانند FRAX برای برآورد خطر دهساله شکستگی استفاده میشود. شکستگی با ضربه کم، کوتاه شدن قد یا درد جدید ستون فقرات نیازمند ارزیابی است و نباید منتظر غربالگری معمول ماند.
برنامه درست غربالگری شخصی است
این فاصلهها بیشتر برای بزرگسالان بدون علامت و با خطر متوسط است. سابقه شخصی یا خانوادگی، جراحی قبلی، بارداری، ضعف سیستم ایمنی و نتایج غیرطبیعی قبلی اغلب برنامه را تغییر میدهند.
آزمایش غربالگری غیرطبیعی همیشه به معنی تشخیص قطعی نیست و باید پیگیری مشخصی داشته باشد. نتیجه طبیعی نیز تضمین نمیکند که بیماری در آینده ایجاد نشود.
در ویزیت پیشگیری، تاریخ و نتیجه آزمایشهای قبلی را همراه داشته باشید. پزشک خانواده میتواند برنامهای عملی تنظیم کند تا هم غربالگری لازم فراموش نشود و هم آزمایش غیرضروری انجام نشود.
در کلینیک بینا پیشگیری را بر پایه خطر فردی و تصمیمگیری مشترک انجام میدهیم. بهترین برنامه غربالگری با سابقه پزشکی شما هماهنگ است و برای پیگیری هر نتیجه، مسیر روشنی دارد.
منابع رسمی
- Gouvernement du Québec — Test VPH
- Gouvernement du Québec — Dépistage du cancer colorectal
- Gouvernement du Québec — Programme québécois de dépistage du cancer du sein
- Diabetes Canada — Screening for Diabetes in Adults
- Le Médecin de famille canadien — Lignes directrices simplifiées de PEER sur les lipides, 2023
- Association des urologues du Canada — Recommandations 2022 sur le dépistage du cancer de la prostate
- Osteoporosis Canada — Clinical Practice Guideline, 2023 Update
این متن اطلاعات عمومی ارائه میکند و جایگزین ارزیابی، تشخیص یا درمان پزشکی متناسب با شرایط فردی نیست.
